⚡ท่ามกลางข้อจำกัดทางร่างกายที่สายตาคนนอกอาจมองว่าเป็น “ความเปราะบาง” แท้จริงแล้วกลับซ่อนพลังอันยิ่งใหญ่ที่รอวันผลิบานอยู่เสมอ สังคมมักคุ้นชินกับการมอบความเห็นใจให้ผู้พิการในฐานะ “ผู้รับ”
⚡เนื่องในวันผู้พิการแห่งชาติ วันที่ 14 พฤศจิกายนนี้ วายไอวายอยากชวนรับรู้เรื่องราวของ น้องเหมยลี่ ธัญญ์วลัย ลิ้มประเสริฐ และ น้องไข่ รุ่งรัศมี วงศ์งาม ตัวแทนจากชมรมเยาวชนตาบอดไทย ที่ไม่ได้รอให้ใครหยิบยื่นโอกาสให้ แต่ลุกขึ้นสร้างพื้นที่ปลอดภัยทางใจให้กับเพื่อนผู้พิการทางสายตาด้วยกัน ในโครงการลดปัจจัยเสี่ยงบุหรี่ไฟฟ้าและสุขภาพจิตในพื้นที่กรุงเทพมหานคร นครปฐม และสมุทรปราการ หรือ Z Strong และยังเป็นแกนนำเยาวชนที่ฝันอยากให้คนพิการไทยมีส่วนร่วมได้อย่างเท่าเทียม
พลังของการลงมือทำด้วยตนเอง: เมื่อเยาวชนตาบอดออกแบบพื้นที่ปลอดภัยทางใจให้กันและกัน
⚡ความเจ็บปวดทางใจเป็นสิ่งที่มองไม่เห็นด้วยตา และสำหรับเยาวชนตาบอด เรื่อง “สุขภาพจิต” ยิ่งเป็นพื้นที่ห่างไกลที่เข้าถึงได้ยาก โดยเฉพาะกลุ่มคนที่เพิ่งสูญเสียการมองเห็นในภายหลัง ซึ่งต้องเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่จนสูญเสียความมั่นใจในการใช้ชีวิตและก้าวออกจากบ้าน
⚡น้องเหมยลี่และน้องไข่ จึงรวมทีมกับเพื่อน ๆ ตั้งใจทำโครงการพัฒนาพื้นที่ปลอดภัยทางใจสำหรับเยาวชนตาบอดไทยขึ้นมา เพื่อสร้างความแข็งแรงทางใจให้กับเพื่อน ๆ ผู้พิการทางสายตา
⚡ความงดงามของโครงการนี้ คือการที่น้อง ๆ ลุกขึ้นมาเป็น “ผู้จัดกิจกรรม” ดังที่ น้องเหมยลี่ ได้แบ่งปันความรู้สึกว่า เมื่อคนที่อยู่ตรงหน้ามีประสบการณ์ชีวิตที่คล้ายคลึงกัน ก็สามารถเข้าถึงกันได้ง่าย สามารถเปิดใจเล่าความทุกข์ที่แต่ละคนมีต่อกันได้ง่ายขึ้น บางเรื่องก็สามารถเข้าใจกันได้โดยที่ไม่ต้องอธิบายกันมาก ทำให้ผู้เข้าร่วมสามารถใช้พื้นที่กิจกรรมในการรับรู้ถึงสภาวะของตนเอง นำมาซึ่งการดูแลสุขภาพจิตของตนเองได้อย่างเหมาะสม
⚡น้องไข่ ยังเล่าให้ฟังถึงการออกแบบกิจกรรมว่า น้อง ๆ ออกแบบกิจกรรมกันเอง ทำให้ออกแบบอย่างเข้าใจความต้องการเฉพาะของผู้พิการทางสายตา ส่งผลให้ทุกคนที่มีระดับการมองเห็นแตกต่างกันสามารถมีส่วนร่วมได้อย่างกลมกลืน
⚡นอกจากโครงการนี้แล้ว น้องเหมยลี่และน้องไข่ ยังเป็นแกนนำในการจัดกิจกรรมของชมรม เช่น กิจกรรมพัฒนาภาวะผู้นำเยาวชนตาบอดไทย กิจกรรมสันทนาการและการแนะแนวแนะนำน้อง ๆ ในการเรียนต่อในระดับอุดมศึกษา ตามโรงเรียนสอนคนตาบอดทั่วประเทศ และที่สำคัญ คือ การเป็นตัวแทนชมรมเข้าร่วมกิจกรรมในการผลักดันด้านนโยบาย เพื่อให้สังคมได้ยินเสียงของผู้พิการ และนับรวมเสียงนั้นในการพัฒนาสังคมที่ทุกคนเท่าเทียมและมีศักดิ์ศรี
“ผู้ที่สังคมต้องแบกรับ” : ทัศนคติที่ยังขวางกั้นศักยภาพในการมีส่วนร่วมของผู้พิการ
⚡แม้หัวใจของเยาวชนผู้พิการจะพร้อมก้าวเดินไปข้างหน้า และมีกิจกรรมที่สร้างการมีส่วนร่วมกับผู้พิการมากขึ้น แต่ก็ยังมีอุปสรรคในการมีส่วนร่วมทางสังคมอีกมากมายที่ทำให้ผู้พิการยังไม่สามารถมีส่วนร่วมได้อย่างเต็มที่
⚡จากประสบการณ์ตรงของน้องเหมยลี่และน้องไข่ พวกเธอแบ่งปันว่าทัศนคติที่มองคนพิการว่าเป็นภาระที่ต้องคอยแบกรับ แทนที่จะมองเห็นความมีตัวตน และเคารพในสิทธิที่จะคิด ตัดสินใจ และกำหนดเส้นทางชีวิตของตัวเองอย่างมีศักดิ์ศรี ยังเป็นกำแพงสำคัญที่ขวางกั้นการมีส่วนร่วมอย่างมีความหมาย ประกอบกับข้อจำกัดของสถานที่และรูปแบบกิจกรรมที่ยังไม่สอดคล้องกับความต้องการเฉพาะ หากมีการออกแบบภายใต้หลัก Universal Design เช่น จัดเตรียมเอกสารที่เป็นไฟล์ข้อความล้วนเพื่อให้โปรแกรมอ่านหน้าจอ (Screen Reader) ทำงานได้ รวมถึงมีทีมงานที่เข้าใจคอยสนับสนุน ก็จะช่วยให้ผู้พิการสามารถเข้าร่วมกิจกรรมได้อย่างอิสระและเต็มศักยภาพ
ก้าวไปข้างหน้าด้วยกัน อย่างไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง
น้องเหมยลี่และน้องไข่ สะท้อนความจริงที่เกิดขึ้นกับชีวิตผู้พิการไทยใน 3 ประเด็นสำคัญ ที่เราจำเป็นต้องช่วยกันเปลี่ยนแปลงเพื่อให้ผู้พิการสามารถก้าวไปข้างหน้าได้อย่างเท่าเทียมกับคนอื่น ๆ ในสังคม
- โอกาสทางการศึกษา — ปัจจุบันมีผู้พิการที่เข้าถึงระบบการศึกษาเพียงประมาณ 3% และมีผู้ที่สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีไม่ถึง 1% ตัวเลขนี้ไม่ได้สะท้อนว่าพวกเขาไม่พร้อมเรียนรู้ แต่สะท้อนว่าประตูแห่งโอกาสยังไม่เปิดกว้างพอสำหรับทุกคน
- โอกาสทางอาชีพ — แม้ประเทศไทยจะมี พ.ร.บ.ส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ พ.ศ. 2550 (และที่แก้ไขเพิ่มเติม ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2556) ที่เปิดทางเลือกในการส่งเสริมอาชีพผ่าน มาตรา 35 ทว่าในทางปฏิบัติ ทางเลือกของคนพิการยังคงถูกจำกัดอยู่เพียงไม่กี่อาชีพ เช่น การขายลอตเตอรี่หรือการนวด ซึ่งมีรายได้ไม่เพียงพอต่อค่าครองชีพ และยังไม่เปิดพื้นที่ให้พวกเขาได้แสดงศักยภาพในสายงานที่หลากหลายอย่างแท้จริง
- พื้นที่สาธารณะเพื่อทุกคน — น้องเหมยลี่และน้องไข่มักใช้โอกาสในเวทีนโยบายต่าง ๆ ที่ได้เข้าร่วมในการเรียกร้องให้หน่วยงานด้านนโยบายเห็นความสำคัญในเรื่อง Universal Design เพราะไม่เพียงแต่จะช่วยให้ผู้พิการใช้ชีวิตได้ด้วยตนเองมากขึ้น แต่เป็นเรื่องที่ทุกคนก็ได้ประโยชน์ด้วยเช่นกัน
เสียงของน้องเหมยลี่และน้องไข่ สะท้อนให้เห็นความงดงามและความเข้มแข็งของผู้พิการไทย หากสังคมพร้อมที่จะทลายกำแพงและเดินเคียงข้างไปด้วยกัน ผู้พิการก็เป็นพลังสำคัญที่ช่วยขับเคลื่อนโลกใบนี้ให้น่าอยู่ขึ้นได้อย่างแท้จริง
โครงการพัฒนาพื้นที่ปลอดภัยทางใจสำหรับเยาวชนตาบอดไทย เป็นโครงการย่อยในโครงการลดปัจจัยเสี่ยงบุหรี่ไฟฟ้าและสุขภาพจิตในพื้นที่กรุงเทพมหานคร นครปฐม และสมุทรปราการ (Z Strong)
สนับสนุนงบประมาณโดย สำนักสร้างสรรค์โอกาส สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)